فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )
263
سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )
مشهد راه تهران - مشهد خستهكننده و يكنواخت است و اكنون كه مسافرت به وسيلهء هواپيما امكان پيدا كرده كسانى كه توانايى دارند ، مسافرت با هواپيما را ترجيح مىدهند . فاصلهء بين تهران و مشهد بيش از 900 كيلومتر است . از هواپيما اگر بنگريم ، جادهء تهران به مشهد بيش از جادهء اصفهان به كرمان ملالآور و كسلكننده به نظر مىرسد . اين جاده از بين كوههايى كه هيچ گونه گياهى در آنها نمىرويد عبور مىكند . بعضى از اوقات جاده به كلى ناپديد مىشود . در بعضى از نقاط اين خط سير ، دهات و قصباتى يافت مىشود كه خالى از روح نيست ولى از هوا چنين به نظر مىرسد كه اغلب متروك مىباشند . منظرهء قناتها از هواپيما به جاپاى پيلهاى عظيم الجثه شباهت دارد ولى آنها نيز مسدود و متروك است . اكنون كه مسافرت به وسيلهء هواپيما ميسر است ممكن است پيشرفت قهوهخانهها و كاروانسراها متوقف ماند . همانطور كه راهآهن موجب از بين رفتن مسافرخانه و چاپارخانهها در جادههاى انگلستان شد . وجود اتومبيل و هواپيما نيز بتدريج موجب از بين رفتن كاروانسرا در ايران مىشود . كاروانسراها در كليهء نقاط ايران رو به زوال و نيستى مىرود و ساختمانهايى كه زمانى ، مخصوصا در عهد شاه عباس ، پناهگاه مسافران و زوار بود اكنون مبدل به ديوارهاى لرزانى شده است . در مدت زمانى نزديك پانصد سال اين راه زوارى بوده و هنوز هم هست ، منتها با وضع ديگرى ، چه در حال حاضر عدهاى از زوار اين راه طولانى را به وسيلهء اتومبيل طى مىكنند . هواپيما مسافرت در ايران را خيلى آسان و سريع كرده ( اكنون شركت هواپيمايى يونكرس كه داراى هواپيماهاى خوب و خلبانان جوان و ورزيده است انحصار اين كار را